Czas pionierów

ZKS Stal Rzeszów istnieje od 1944 roku. W 1951 roku utworzono w nim sekcję żużlową, choć nie była ona pierwszą taką sekcją działającą w Rzeszowie. Żużel trafił bowiem do miasta nad Wisłokiem już w końcu lat 40-tych,a zawody rozgrywane były na stadionie Resovii. Przed Stalą w Rzeszowie istniały takie kluby jak RTKM i Gwardia. Pierwszymi zawodnikami ZKS byli: Tadeusz Fedko, Romuald Iżewski, Władysław Jankowski, Józef Christiani, Edward Klaczkowski i Władysław Wilanowski. Już w pierwszym roku działalności Stal organizowała wyścigi żużlowe, np. 15 lipca była współorganizatorem indywidualnych mistrzostw okręgu, natomiast 28 października trójmeczu Stal Rzeszów-Górnik Rybnik- Kolejarz Siedlce. Oczywiście zawodnicy prezentowali swoje umiejętności na tzw. maszynach przystosowanych, ale niebawem miało to ulec zmianie. W 1954 roku wspomniani wyżej Fedko i Iżewski w oparciu o rzeszowską Wytwórnię Sprzętu Komunikacyjnego, skonstruowali silnik żużlowy, który od pierwszych liter nazwisk twórców oraz Stali otrzymał nazwę FIS. Jego próby rozpoczęły się 30 kwietnia, a niebawem trafił do produkcji i przez kolejną dekadę królował na polskich torach. Połowa lat 50-tych to bardzo ważny okres dla rzeszowskiego speedwaya. Zespół Stali został zgłoszony do rozgrywek o mistrzostwo II ligi. 5 sierpnia 1956 roku na stadionie przy dzisiejszej ulicy Hetmańskiej oddano do użytku nowy tor żużlowy, pierwszy w Polsce, a trzeci w Europie o unikalnej w tamtych czasach, granitowej nawierzchni. Na premierowe zawody- eliminacje Indywidualnych Mistrzostw Polski przyszło, jak podają źródła prasowe, 30 tysięcy kibiców. Tamte historyczne zawody wygrał jeden z najlepszych polskich żużlowców Florian Kapała, który później stał się gwiazdą i symbolem rzeszowskiego żużla. Olbrzymia popularność „czarnego sportu” w mieście oraz regionie musiała przełożyć się na sportowe wyniki. W 1957 roku Stal wywalczyła awans do ekstraklasy. Autorami tego ogromnego sukcesu byli: reprezentant Polski Eugeniusz Nazimek, Janusz Kościelak, Władysław Bistroń, Stanisław Różański, Albin Tomczyszyn, Józef Christiani, Wojciech Ożdżyński oraz Andrzej Kielar, a kierownikiem drużyny długoletni zasłużony działacz Teofil Kępka. I chociaż pierwszy pobyt w elicie z powodu kontuzji i defektów trwał tylko rok, widać było, że na Podkarpaciu rośnie nowa potęga.

historia_1953

 

Złote lata 60-te

Sezonem, który zapoczątkował dekadę największych sukcesów rzeszowskiego żużla był rok 1959. Drużynę zasilili już tak znakomici zawodnicy jak Florian Kapała, Jan Malinowski czy Stefan Kępa. O ich klasie świadczy między innymi fakt, że w finale IMP zajęli miejsca od 2 do 4. Stal na zapleczu ekstraklasy nie miała sobie równych, straciła tylko 1 punkt i pewnie powróciła w szeregi najlepszych polskich drużyn. Cieniem na sezonie położyła się tragiczna śmierć legendy rzeszowskiego speedwaya Eugeniusza Nazimka, który zginął na miejscowym torze 12 lipca 1959 roku podczas meczu z Legią Warszawa. Tym samym podzielił los zmarłego niemal równo rok wcześniej klubowego kolegi Stanisława Różańskiego. Do sezonu 1960 Stal przystąpiła jako beniaminek, ale szybko okazało się, że będzie walczyć o najwyższe cele. Dream team będący połączeniem gwiazd sprowadzonych z innych drużyn z klubowymi wychowankami nie miał sobie równych. W 14 spotkaniach rzeszowianie stracili zaledwie 4 punkty i pewnie wygrali ligę zdobywając pierwszy w historii tytuł Drużynowego Mistrza Polski. Autorami tego wspaniałego osiągnięcia byli: Florian Kapała, Jan Malinowski, Stefan Kępa, Janusz Kościelak, Józef Batko, Marian Stawecki, Wiktor Brzozowski, Marian Pilarczyk oraz Hieronim Kunicki. Rok następny okazał się najlepszy w dziejach podkarpackiego speedwaya. Stal ponownie zdobyła tytuł DMP, a 30 tysięcy widzów oglądało pierwszy w dziejach Rzeszowa finał IMP zakończony triumfem Floriana Kapały. Po raz pierwszy zawodnik Stali zdobył to zaszczytne trofeum, chociaż dla Kapały był to już trzeci tytuł, bowiem po dwa pierwsze sięgnął reprezentując Kolejarza Rawicz. Na krajowych torach ten wyśmienity zawodnik wygrał także pierwszą edycję cyklu turniejów o Złoty Kask zdobywając to cenne trofeum. Kapała z powodzeniem ścigał się także w mistrzostwach świata. Dotarł do finału Indywidualnych Mistrzostw Świata w Malmoe, był też kapitanem narodowej drużyny, która we Wrocławiu wygrała Drużynowe Mistrzostwa Świata. Był to pierwszy w ogóle medal zdobyty przez polski speedway w imprezie tej rangi. Kolejne lata nie były już tak udane, chociaż przez kilka sezonów rzeszowianie należeli do krajowej czołówki. Drużyna, którą zasilili stopniowo jeszcze Marian Spychała, Jan Kolber, Stanisław Lalicki czy Adam Ciepiela  w latach 1962-63 była wicemistrzem kraju, a w roku 1966 wywalczyła brązowy medal. Sam wieloletni lider Florian Kapała w 1962 roku zdobył swój czwarty w karierze, a drugi jako zawodnik Stali tytuł IMP, oraz brązowy tym razem medal wraz z kolegami z reprezentacji Polski w DMŚ. To były prawdziwe cudowne lata rzeszowskich żużlowców i ich wiernych kibiców.

historia_1960

 

Raz na wozie, raz pod wozem

Niestety przełom lat 60 i 70-tych przyniósł długi kryzys. Dotychczasowi liderzy zakończyli kariery, a wartościowych następców brakowało. Żużel w Rzeszowie zaczął tracić na popularności, a miał dużą konkurencję, bo piłkarze Stali grali w ekstraklasie, podobnie jak siatkarze czy koszykarze Resovii, którzy wówczas należeli do najlepszych w kraju. Następcy Nazimka i Kapały po spadku w 1969 roku na długie kilkanaście sezonów zniknęli w II lidze. W 1976 roku zajęli w niej ostatnie miejsce, byli więc de facto najsłabszą polską drużyną! Jaskółką zwiastującą lepsze czasy był wychowanek Grzegorz Kuźniar, który jako junior zdobył w 1970 roku wicemistrzostwo Polski w tej kategorii wiekowej, a rok później sięgnął po Srebrny Kask. Na zakończenie długiej kariery w 1986 roku wywalczył także brązowy medal w IMP. Obok Kuźniara czołowymi zawodnikami drużyny w latach 70-tych i na początku 80-tych byli między innymi: Zbigniew Jąder, Zygfryd Friedek, Ryszard Czarnecki, Ryszard Romaniak, Andrzej Surowiec, Jan Wilk czy Adam Janik. W 1981 roku Stal wywalczyła upragniony awans i przez najbliższą dekadę jeździła w gronie najlepszych krajowych zespołów, aczkolwiek bez specjalnych osiągnięć, podkarpacki team plasował się przeważnie w środku lub w dolnej części ligowej tabeli, bywało i tak, że ekstraklasowy byt musiał ratować w meczach barażowych. Plastron z żurawiem zakładało jednak w tym okresie przynajmniej kilku zawodników liczących się na krajowych torach, takich jak Eugeniusz Błaszak, Janusz Stachyra czy Jan Krzystyniak. Z nazwiskami tych dwóch ostatnich żużlowców wiążą się największe osiągnięcia tamtego okresu: Krzystyniak został indywidualnym wicemistrzem kraju w 1989 roku, w tym samym sezonie oraz w następnym wraz ze Stachyrą byli wicemistrzami Polski par klubowych. W 1990 roku Stal spadła z ekstraklasy, ale kryzys trwał tym razem tylko jeden sezon.

 

historia_1981

 

Po przełomie

Rok 1989 przyniósł ogromne zmiany w sytuacji społeczno-politycznej w kraju, co odbiło się na sporcie żużlowym. Stopniowo trafiał do niego profesjonalizm, ciężar finansowania speedwaya przejęli na siebie prywatni sponsorzy, którzy z czasem trafiali do oficjalnych nazw zespołów. Nie inaczej było w Rzeszowie, gdzie zespół w latach 90-tych występował przez kilka sezonów pod nazwami Stal-Westa, a potem Stal Van Pur. To był dobry okres „czarnego sportu” na Podkarpaciu. Przede wszystkim klub doczekał się własnych wychowanków, którzy szybko wywalczyli miejsce w krajowej czołówce w kategorii juniorów, a potem stali się wartościowym wzmocnieniem ligowego zespołu. Pierwszy był Janusz Ślączka, a potem Rafał Wilk, Maciej Kuciapa, Piotr Winiarz, Rafał Trojanowski czy Słowamir Sitek. Młodzi rzeszowianie w latach 1994-95 zdobyli tytuły Młodzieżowego Drużynowego Mistrza Polski, w roku 1996 byli wicemistrzami. Największy jednak sukces lat 90-tych to z pewnością brązowy medal DMP wywalczony po kapitalnym sezonie 1998. Działaczom udały się wówczas transfery czołowego polskiego zawodnika Piotra Śwista i (nieco wcześniej) braci Grzegorza i Tomasza Rempałów, dobrze jeździli wychowankowie oraz wartościowi obcokrajowcy (były mistrz świata juniorów Anglik Joe Screen oraz Czech Antonin Kasper), a całością kierował trenerski autorytet- Marek Cieślak. Drużyna w tamtym pamiętnym roku jeździła w składzie : Piotr Winiarz, Sławomir Czarnik, Rafał Trojanowski, Maciej Kuciapa, Tomasz Rempała, Piotr Świst, Janusz Stachyra, Grzegorz Rempała, Andrzej Rybka oraz Antonin Kasper i Joe Screen.

historia_last2

W późniejszych latach rzeszowski żużel podupadł, „Żurawie” znowu jeździły na zapleczu najwyższej klasy rozgrywkowej. Awans do elity udało się uzyskać dopiero w 2005 roku. Wielkim sukcesem tamtego sezonu był pierwszy w historii klubu złoty medal MPPK wywalczony przez duet Dariusz Śledź- Maciej Kuciapa (wsparty rezerwowym Tomaszem Rempałą). W sezonie 2007 drużyna była bardzo bliska zdobycia medalu DMP, ale w dwumeczu o trzecie miejsce dopadły ją kontuzję (m.in. lidera Nicki’ego Pedersena), które spowodowały, że brąz padł łupem zespołu z Wrocławia. Poprzednia dekada to sukcesy juniorów. Paweł Miesiąc i Dawid Stachyra zwyciężali w krajowych mistrzostwach w tej kategorii wiekowej drużynowo oraz w parach. Dodatkowo Miesiąc startował w finale Indywidualnych Mistrzostw Świata Juniorów, oraz zdobył także złoto w Drużynowych Mistrzostwach Świata Juniorów. Następnie pałeczkę sukcesu przejął Dawid Lampart – złoty medalista Drużynowych Mistrzostw Świata oraz Drużynowych Mistrzostw Europy w kategorii juniorów w sezonie 2009. Następne ligowe lata to na przemian spadki i awanse. W sezonie 2015 ponownie Stal Rzeszów jeździła w elicie, a w jej barwach startował m.in. jeden z najlepszych żużlowców w historii Greg Hancock. Zespół utrzymał się wprawdzie w Ekstralidze, ale ze względu na problemy finansowe najbliższe rozgrywki spędzimy w zreformowanej I lidze.

historia_last1

 

Medale:

IMP: 2 złote (1961, 1962), 2 srebrne (1959, 1989), 2 brązowe (1959, 1986)

DMP: 2 złote (1960, 1961), 2 srebrne (1962,1963), 2 brązowe (1966,1998)

MPPK: 1 złoty (2005), 3 srebrne (1989, 1990, 2010)

MIMP: 2 srebrne (1970, 1997), 1 brązowy (2009)

MDMP: 3 złote (1994, 1995, 2006), 1 srebrny (1996), 2 brązowe (1989, 2007)

MMPPK: 1 złoty (2006), 1 srebrny (1993), 2 brązowe (1997, 2008)

 

Poniżej prezentujemy dokładny spis dokonań żużlowców Stali Rzeszów w całej historii klubu. Autorem opracowania jest Dominik Janusz.

Wyniki Stali Rzeszów w DMP

1951: 1. Stal Rzeszów – Liga Rzeszowska
1952: 2. Stal Rzeszów – Strefa Południowa
1953: brak zorganizowanej II ligi, Stal startowała w pojedynczych trójmeczach i czwórmeczach
1954: brak zorganizowanej II ligi, Stal startowała w pojedynczych trójmeczach i czwórmeczach
1955: 4. Stal Rzeszów 12 +48 – II liga
1956: 3. Stal Rzeszów 22 +160 – II liga grupa „Południe”
1957: 1. Stal Rzeszów 22 +180 – II liga, awans do I ligi
1958: 7. Stal Rzeszów 7 -115 – I liga, spadek do II ligi
1959: 1. Stal Rzeszów 27 +300 – II liga, awans do I ligi
1960: 1. Stal Rzeszów 24 +174 – I liga, złoty medal DMP
1961: 1. Stal Rzeszów 27 +306 – I liga, złoty medal DMP
1962: 2. Stal Rzeszów 20 +137 – I liga, srebrny medal DMP
1963: 2. Stal Rzeszów 22 +253 – I liga, srebrny medal DMP
1964: 4. Stal Rzeszów 16 +148 – I liga
1965: 4. Stal Rzeszów 16 +22 – I liga
1966: 3. Stal Rzeszów 17 +50 – I liga – brązowy medal DMP
1967: 5. Stal Rzeszów 14 -11 – I liga
1968: 4. Stal Rzeszów 12 -144 – I liga
1969: 8. Stal Rzeszów 6 -221 – I liga, spadek do II ligi
1970: 2. Stal Rzeszów 22 +208 – II liga, udział w barażach o I ligę (Stal przegrała dwumecz: 61-95)

Wyniki baraży:
Stal Rzeszów – Wybrzeże Gdańsk 41-37
Wybrzeże Gdańsk – Stal Rzeszów 58-20

1971: 7. Stal Rzeszów 10 -93 – II liga
1972: 5. Stal Rzeszów 14 -78 – II liga
1973: 5. Stal Rzeszów 12 -57 – II liga
1974: 6. Stal Rzeszów 12 -30 – II liga
1975: 7. Stal Rzeszów 5 -195 – II liga
1976: 6. Stal Rzeszów 4 -455 – II liga – ostatnie miejsce w Polsce
1977: 4. Stal Rzeszów 14 +84 – II liga
1978: 5. Stal Rzeszów 10 +17 – II liga
1979: 3. Stal Rzeszów 18 +88 – II liga
1980: 2. Stal Rzeszów 22 +272 – II liga, udział w barażach o I ligę (Stal przegrała dwumecz: 61-95)

Wyniki baraży:
Stal Rzeszów – Wybrzeże Gdańsk 65-43
Wybrzeże Gdańsk – Stal Rzeszów 79-28

1981: 1. Stal Rzeszów 21 +176 – II liga, awans do I ligi
1982: 7. Stal Rzeszów 16 -58 – I liga
1983: 7. Stal Rzeszów 16 -96 – I liga
1984: 9. Stal Rzeszów 16 -134 – I liga, udział w barażach o I ligę (Stal wygrała dwumecz: 90-69)

Wyniki baraży:
Unia Tarnów – Stal Rzeszów 45-45
Stal Rzeszów – Unia Tarnów 55-34

1985: 7. Stal Rzeszów 16 -67 – I liga
1986: 6. Stal Rzeszów 20 -33 – I liga
1987: 8. Stal Rzeszów 11 -105 – I liga
1988: 9. Stal Rzeszów 9 -178 – I liga, udział w barażach o I ligę
1990: 8. Stal Rzeszów 14 -148 – I liga, spadek do II ligi
1991: 1. Stal Westa Rzeszów 39 +475 – II liga, awans do I ligi
1992: 8. Stal Westa Rzeszów 12 -62 – I liga
1993: 10. Stal Rzeszów 12 -163 – I liga, spadek do II ligi
1994: 2. Stal Rzeszów 28 +172 – II liga, awans do I ligi
1995: 7. Stal Van Pur Rzeszów 14 -83 – I liga
1996: 8. Stal Van Pur Rzeszów 10 -89 – I liga
1997: 7. Stal Van Pur Rzeszów 16 +35 – I liga
1998: 3. Van Pur Rzeszów – brązowy medal DMP (po serii zasadniczej 4 miejsce, 19 dużych punktów, +93 małe)

Wyniki meczów play-off:
Półfinał:
Van Pur Rzeszów – Polonia Bydgoszcz 50-40
Polonia Bydgoszcz – Van Pur Rzeszów 57-33
Finał o trzecie miejsce / Final for 3-rd place
Van Pur Rzeszów – Unia Leszno 58-32
Unia Leszno – Van Pur Rzeszów 48-42

1999: 9. KKER Stal Rzeszów 13 -59 – I liga, spadek do zreformowanej I ligi (dotychczasowa I liga przyjęła nazwę Ekstraliga)
2000: 4. KKER Stal Rzeszów 19 +60 – I liga
2001: 3. Stal Rzeszów 16 -2 – I liga
2002: 4. Jasol Rzeszów 16 -115 – I liga
2003: 6. Jasol Rzeszów 22 +81 – I liga
2004: 3. Marma Rzeszów 21 +13 – I liga
2005: 1. Marma Rzeszów (awans do Ekstraligi)
2006: 6. Marma Rzeszów 26 +56 – Ekstraliga
2007: 4. Marma Rzeszów – Ekstraliga (po serii zasadniczej 3 miejsce, 18 dużych punktów, -10 małych)

Wyniki meczów rundy finałowej:
I runda:
Atlas Wrocław – Marma Rzeszów 48-42
Marma Rzeszów – Atlas Wrocław 51-42
Półfinał:
Marma Rzeszów – Unia Leszno 42-48
Unia Leszno – Marma Rzeszów 51-39
Mecze o 3 miejsce:
Atlas Wrocław – Marma Rzeszów 60-31
Marma Rzeszów – Atlas Wrocław 35-54

2008: 7. Marma Rzeszów 7 -255 – Ekstraliga (spadek do I ligi po przegranych barażach z Lotosem Gdańsk)

Mecze barażowe:
Lotos Gdańsk – Marma Rzeszów 54-37
Marma Rzeszów – Lotos Gdańsk 47-45

2009: 3. Marma-Hadykówka Rzeszów 21 +10 – I liga (po rundzie zasadniczej 2 miejsce, przegrany dwumecz półfinałowy z Lokomotiv Daugavpils)

2010; 1. Marma Hadykówka 26 +201 (1 miejsce po rundzie zasadniczej), 20 +108 (1 miejsce po fazie play off i awans do ekstraligi. Do zdobyczy w fazie play off zaliczono punkty zdobyte w rundzie zasadniczej w meczach z zespołami, które wraz z Marmą Hadykówka uczestniczyły w fazie play off)

2011; PGE Marma Rzeszów 12 -51 (5 miejsce po rundzie zasadniczej, przegrany dwumecz z Zieloną Górą w fazie finałowej, ostatecznie 5 miejsce w Ekstralidze)

2012; PGE Marma Rzeszów 17 -82 (7 miejsce w Ekstralidze)

2013; PGE Marma Rzeszów 18 – 104 (8 miejsce, spadek do I ligi)

2014; PGE Marma Rzeszów 24 +158 (1 miejsce po rundzie zasadniczej, wygrany dwumecz w półfinale z Gnieznem, wygrany dwumecz finałowy z Łodzią, awans do Ekstraligi)

2015; PGE Stal Rzeszów 13 -26 (7 miejsce po rundzie zasadniczej, wygrane baraże o utrzymanie z Ostrowem; ze względu na problemy finansowe brak licencji na starty w kolejnym sezonie)